Termin SLI został wprowadzony stosunkowo niedawno, wcześniej specyficzne zaburzenia językowe znane były pod pojęciem alalia prolongata lub opóźniony rozwój mowy (ORM). SLI, nie należy mylić z niedokształceniem mowy o typie afazji i afazją dziecięcą.

Przyczyny SLI

Pojęcie specyficzne podobnie jak w przypadku dysleksji rozwojowej sugeruje, że tak naprawdę nie wiemy dlaczego u danego dziecka wolniej wykształcają się umiejętności językowe. Brakuje uchwytnej i namacalnej przyczyny. Dziecko z SLI, ma prawidłowy słuch fizyczny, jest sprawne intelektualnie, posiada wszelkie predyspozycje fizyczne, psychiczne i środowiskowe by mówić, nawiązuje kontakt emocjonalny z otoczeniem, a mimo to zdolności percepcji i/lub ekspresji językowej rozwijają się dużo wolniej niż u jego rówieśników.

Objawy SLI

• zniekształcenia artykulacyjne,
• problemy z odbiorem bodźców słuchowych,
• zniekształcenia brzmienia słów,
• problemy z zapamiętywaniem i przypominaniem sobie sekwencji usłyszanych dźwięków, sylab i słów,
• ograniczone lub nieadekwatne rozumienie słów,
• mylenie słów o zbliżonym znaczeniu,
  ograniczony zasób słów,
• zamiast nazwy często pojawia się opis funkcjonalny,
• w mowie ekspresyjnej przeważają rzeczowniki, czasowniki i zaimki wskazujące,
• problemy z rozumieniem prostych zwrotów i zdań,
• trudności z uchwyceniem relacji wyrażonych związkami gramatycznymi (np. mama taty-babcia),
• nieadekwatne reagowanie na pytanie czy polecenie,
• częste mechaniczne powtarzanie usłyszanej wypowiedzi,
• błędne stosowanie końcówek w wyrazach (liczby, rodzaju, osoby, czasu),
• trudności z budowaniem poprawnych stylistycznie tekstów,
• częsty styl telegraficzny, używanie równoważników zdań,
• przewaga zdań prostych.

Towarzyszą im też trudności, związane ze sferą motoryczną i poznawczą:

• zaburzenia organizacji przestrzennej,
• niezręczność manualna,
• trudności z koordynacją wzrokowo-ruchową,
• deficyty uwagi,
• zaburzenia pamięci,
• spowolnienie procesów myślenia,
• trudności z tworzeniem i utrzymaniem w pamięci wyobrażeń przedmiotów i ich cech,
• trudności z uczeniem się sekwencji (np. rytmów, dni tygodnia, miesięcy, tabliczki mnożenia),
• zaburzenia lateralizacji.

Deficyty językowe u dzieci z SLI mają charakter przewlekły, mogą utrzymywać się do wieku dorosłości. W wieku szkolnym mają znaczący wpływ na trudności z nauką czytania i pisania, niekorzystnie wpływają też na słabszy rozwój poznawczy, emocjonalny i społeczny.

Co robić?

• po pierwsze być czujnym i uważnie obserwować dziecko od samego początku, jeśli zauważymy że maluch słabo reaguje na dźwięki otoczenia udajmy się do lekarza,
• aktywnie spędzać czas z dzieckiem, dostarczać mu bodźców językowych, rozmawiać, śpiewać piosenki, tupiąc, klaszcząc, tańcząc, opowiadać i czytać bajki. Oglądanie bajek w telewizji nie jest równie stymulujące. Aby pobudzać rozwój mowy małego dziecka potrzebny jest emocjonalny i fizyczny kontakt z nadawcą,
• nie zmuszać malucha do mówienia, ale dostarczać mu prawidłowe wzorce,
• wykorzystywać sytuacje życia codziennego, opisywać i wyjaśniać słowami otaczającą rzeczywistość,
• należy pamiętać, że równolegle do mowy artykułowanej, w obszarze ustno-twarzowym doskonalą się umiejętności pierwotne, przede wszystkim oddychanie i przyjmowanie pokarmów, dopiero na bazie tych prawidłowo ukształtowanych wzorców ruchowych związanych z oddychaniem i odżywianiem kształtuje się artykulacja,
• jeśli dziecko ukończyło 3-4 lata i mimo to nadal nie mówi, udać się do specjalisty najpierw do neurologa potem do logopedy.

Opracowała Magdalena Domańska