Metody pracy z młodzieżą nadpobudliwą psychoruchowo

           Nie opracowano dotychczas jednej, skutecznej, sprawdzonej metody poprawiającej funkcjonowanie pacjenta z nadpobudliwością psychoruchową. Nie sądzę też, aby w ogóle taką metodę kiedykolwiek opracowano. Niezwykła złożoność i różnorodność symptomów tego zaburzenia wymaga różnorodnego, specjalistycznego podejścia leczniczo-usprawniającego obejmującego nie tylko osobę z ADHD, ale także rodziców, opiekunów, nauczycieli i wychowawców zajmujących się dzieckiem czy młodzieńcem - „nadpobudliwcem”. Często oddziaływania psychologiczne, edukacyjne, społeczne, psychoterapeutyczne czy inne mają opinię nieskutecznych nie dlatego, że są źle dobrane, także nie dlatego, że realizują je słabo do tego zadania przygotowani terapeuci, ale dlatego, że odbywają się w izolacji. Jedynie skuteczny może być system oddziaływań powstały jako wynik wielodyscyplinarnej, wnikliwej diagnozy. Jedynie kompleksowość podejścia usprawniającego ma sens i zaspokaja wszystkie, tak bardzo złożone potrzeby terapeutyczne osób z nadpobudliwością psychoruchową. Terapia grupowa dla uczniów szkół ponadpodstawowych, realizowana w konwencji pomocy socjoterapeutycznej realizującej cele usprawniania funkcjonowania osób z ADHD jest jedną z możliwości oddziaływań i aby była skuteczna musi być prowadzona w taki sposób, aby była uzupełnieniem terapii indywidualnej.

           Zgodnie z neuropsychologiczną teorią ADHD Russela Barkley`a przyjmuje się że istotą zaburzenia są nieprawidłowości w rozwoju mechanizmów samokontroli rozumianej jako zespół procesów, uruchamianych po to, aby móc dostosować się do wymogów sytuacji. Osoby z nadpobudliwością psychoruchową mają kłopoty z kontrolą własnych zachowań, zaburzona jest u nich nie tylko kontrola nad ruchliwością, ale często świadomość własnego ciała, płynności ruchu, zakresu i możliwości ruchu w ogóle. Trudno im kontrolować procesy poznawcze, uruchamiać je i nimi sterować. Zaburzenia samoświadomości i samokontroli powodują znaczne trudności w rozpoznawaniu, rozróżnianiu, nazywaniu i kontrolowaniu emocji. Łatwość generowania, przeżywania i wyrażania uczuć, szczególnie tych najprostszych takich jak gniew i złość powoduje duże trudności w dostosowaniu reakcji emocjonalnych do sytuacji, a często uruchamia reakcje agresywne, nie tylko trudne do zaakceptowania, ale przede wszystkim zaburzające funkcjonowanie społeczne. Niskie hamowanie i zaburzona pamięć operacyjna to jedna z przyczyn trudności w kontroli zachowań. Nie bez znaczenia są także osobowościowe uwarunkowania tych niepożądanych zachowań.

          Rozumienie istoty zaburzenia ADHD, świadomość możliwości i ograniczeń wieku rozwojowego pacjentów, determinuje stosowany program terapii grupowej. Bardzo ważna jest organizacja grupy, ujednolicenie pod względem wiekowym (różnica wieku nie powinna przekraczać 2 lat) oraz precyzyjne określenie szczegółowych zadań terapeutycznych dla grupy. Oddziaływania usprawniające powinny być prowadzone w kontekście sytuacyjnym jak najbardziej zbliżonym do rzeczywistości dlatego bardzo dobrze sprawdzają się grupy, w których obok osób z ADHD są inne osoby np. mające trudności komunikacyjne czy społeczne. Trzeba jednak pamiętać, aby cele terapeutyczne były ściśle dopasowane do potrzeb uczestników ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki potrzeb osób z ADHD. I tak pierwsza faza zajęć zapewniająca poczucie bezpieczeństwa i akceptacji w grupie powinna zawierać takie gry i zabawy, w których grupa poznaje się, zdobywa zaufanie, wzmacnia atmosferę życzliwości i otwartości. Powinny znaleźć się gry i ćwiczenia wzmacniające poczucie orientacji w przestrzeni, świadomość ciała, które usprawniają płynność i plastyczność ruchu, ale też wymuszają współdziałanie w grupie, planowanie i realizację wcześniej zaplanowanych czynności. To także dobry moment dla ćwiczeń koncentracji uwagi i nauki relaksacji. Ćwiczenia koncentracji uwagi na sobie i innych, nauka udzielania pozytywnych informacji zwrotnych to doskonały wstęp do zadań usprawniających kontrolę w sferze poznawczej i emocjonalnej.

         Następny etap to wydobywanie mechanizmów motywacyjnych i docieranie do elementarnej wiedzy o normach moralnych i funkcjonowaniu społecznym, a wszystko ujęte w formę ćwiczeń i zabaw grupowych tak, aby zajęcia były atrakcyjne, interesujące i zajmujące. I wreszcie elementy terapii behawioralno-poznawczej: ćwiczenia percepcji normy, wprowadzenie do analizy tzw. trudnej sytuacji, przygotowanie do autoinstrukcji, aż po opracowania zestawu blokujących autostwierdzeń i ćwiczeń samoobserwacji.

               Każda grupa powinna realizować własny terapeutyczny program uzależniony od wyników diagnozy i dostosowany do indywidualnych potrzeb uczestników. Żadna z form terapii nie będzie skuteczna jeśli będzie realizowana w izolacji. Jedynie kompleksowe podejście daje szansę na poprawę funkcjonowania osób z ADHD we wszystkich obszarach, w których to funkcjonowanie to jest zaburzone.


                                                                                                                                                                                                            Irena Sosin

przewiń do góry